Sendu al mi komentojn

31a Aŭgusto, 2006.

ĈU VERE ISLAM-FAŜISMO? Kiam Christopher HITCHENS, Ayaan HIRSI ALI kaj kelkaj aliaj politikuloj komencis uzi la terminon 'Islam-Faŝismo', mi emis plendi,* ke striktsence kaj historie la faŝismo estiĝis el ŝtatoj. Ankaŭ estis la problemo, ke jam delonge en Okcidento oni nomas ĉiun ajn dekstreman politikan malamikon 'faŝisto' — la vorto preskaŭ perdis realan signifon. Sed nun renoma retgazeto, la brita Guardian Unlimited, ekuzas la terminon. Interesa disvolviĝo. Ankaŭ alia interesa disvolviĝo: lastatempe Nicole KIDMAN kaj aro da aliaj holivudanoj publike kondamnis terorismon kaj specifajn teroristajn organizojn.

Laŭ mi estas bone, se la tempo de maldekstremula strutismo pri la reala mondminaco iom post iom forpasas. Sed nun ni vidas, ke oni parolas pri islama 'faŝismo' pli kaj pli en Usono, ĝis en la plej altaj rondoj, kaj Islamfaschismus ne fremdas ankaŭ en la germana gazetaro. Kaj tio okazas en tempo, kiam la internacia komunumo eĉ ne interkonsentas, ĉu la terorismo estas milita afero, ĉu krima afero.

Ni vivas en danĝere konfuzita erao.

* Ekzemple blogero de la 2a de Junio, 2006. Pensprovoka paralelo: ankaŭ la terorismo origine estis ŝtata regrimedo (kaj laŭ NPIV ankoraŭ tiel estas...).
reen al la indekspaĝo

30a Aŭgusto, 2006.

PERVERSA KONVERSO. Estas vere, ke la aŭtomata telefon-respondado ebligas servi multege da homoj samtempe. Sed nur je la kosto frenezigi ilin unuope. Mi ĉiam diris, ke tiu korporacio regos la mondon, kiu povos rekapti la ekvilibron inter rapida servado al sia publiko kaj homa traktado de homoj kiel homoj.

La ideo pri tiu ĉi "perversa konverso" venas de la podkastejo de Christopher ZERVIC, "Ĉi Tie Nun", kiun mi tre rekomendas. (Aŭskultu tiun de la 25a de Junio kaj Vi komprenos!) La elŝuteblaj podkastoj temas pri humuraĵoj, novaĵo pri diversaj aferoj, ktp en bona Esperanto far mia samlandano Kristoforo, kiu loĝas en Miĉigano.

[tonoj de ciferado] Bonvenon al la helpservo de la Korporacio Wappengilder. Bonvolu zorge atenti la sekvajn 23 opciojn. Por kontroli vian konton, premu 'unu'. Por raporti problemon, premu 'du'. Por
[tono] Vi sukcese premis 'du'. Gratulon! Ni bedaŭras, ke ĉiuj niaj helpkategorioj estas okupataj pri aliaj klientoj. Proksimuma atendodaŭro, 44 minutoj. Se Vi volas atendi, premu 'unu'.
[tono] Vi sukcese premis 'unu'. Gratulon! Se Vi volas aŭdi muzikon, premu 'unu'.
[tono] Vi premis 'unu'. Bedaŭrinde, ĉia muziko estas okupata. Se Vi volas atendi ĝis haveblos muziko, la proksimuma atendodaŭro estas
[tono] Vi premis 'ok'. Tio rajtigas Vin paroli kun homestaĵo. Gratulon! Bedaŭrinde ĉiuj niaj homestaĵoj okupiĝas. La proksimuma atendodaŭro
[klak]

reen al la indekspaĝo

29a Aŭgusto, 2006.

VIKIPEDIO KIEL POLITIKA MISINFORMILO. Supozeble ekzistis lastatempe organizo kun la gravaspekta nomo "Internacia Konsilio por Demokratiaj Institucioj kaj Ŝtata Suvereneco" kiu apogis la apartiĝon de Transdniestrio disde Moldovo. Poste montriĝis, ke tiu ĉi organizo tute ne ekzistas, estante nur fikcia kreaĵo de la Rusia registaro, kiu preferas tiun apartiĝon.

Kompreneble Vikipedio (almenaŭ la anglalingva) dupiĝis kaj traktis serioze la organizon, asertante ke ĝi fondiĝis en 1999. Nun tamen, post la bolado en la gazetaro, Vikipedio "korektis" la misinformon — kiu ĝis nun tamen sufiĉe disvastiĝis...

El The Economist 380-8489 (5a Aŭgusto 2006).
reen al la indekspaĝo

28a Aŭgusto, 2006.

Resaluton, karaj legantoj. Mi revenis hieraŭ vespere.

PRI LA MORTO DE WOUTER PILGER mi ŝokite lernis dum mia vojaĝo, kiam mi hazarde vizitis, per biblioteka retaliro, la blogon de Beĉjo — ŝokite, ĉar li havis nur 64 jarojn. Detaloj troveblas ĉe Libera Folio. La morna foto, farita antaŭ kelkaj tagoj en Kolorado, bone bildigas mian malĝojon.

Mi ne konis Wouter krom rete. Ni ofte babilis en retbabilejoj kaj interŝanĝis retleterojn pri la nederlanda kaj angla lingvoj. Nur la 5an de Aŭgusto mi denove menciis liajn leksikajn verkojn en mia blogo.

"Grizulo", kiel li sin nomis babileje kaj bloge, estis elstara E-isto. Mi precipe memoras lian koncepton de "laŭgrada" Fina Venko. Liaj terminaroj ĉe http://www.xs4all.nl/~pilger/wfp/ estas monumento al kiu mi oftege turnas min, inter multaj aliaj kontribuaĵoj al nia lingvo.

reen al la indekspaĝo

18a Aŭgusto, 2006.

BLOGPAŬZO. Ni veturos al Mizuro por muzikfestivalo, tiam al Kolorado por vizito al la filino. Sekve ne estos blogado dum proksimume semajno, eble kelktage pli.

zodiaksigno: Ĝemeloj
aktuala muziko: Mozarto
aktuala humoro: Allegro assai
reen al la indekspaĝo

17a Aŭgusto, 2006.

LA KONCEPTO "KRUCAJ DATENOJ" EN LA SCIENCOJ. Mi preparas pritrakton pri ĉi tiu temo por estonta lingvistika artikolo, sed mi opinias, ke la koncepto indas je ĝenerala diskuto.

En ĉiuj sciencoj, inkluzive la homsciencojn, ludas rolon la koncepto "krucaj datenoj". Krucaj datenoj estas datenoj, kiuj necesigas teorian decidon. La ĉefa problemo pri krucaj datenoj estas, ke en laikaj okuloj ili ŝajnas nenaturaj, maloftaj, eĉ iusence artefaritaj. Ekzemplo el la Esperanta gramatiko estas la radikoparo 'bros-' kaj 'komb-', ĉiam uzataj (kune kun aliaj paroj) por atentigi pri la problemo de arbitraj gramatikaj karakteroj.

Multaj E-gramatikistoj opinias, kaj iafoje eĉ eksplicite argumentas, ke tiajn parojn endas ignori, ĉar en plej multaj kazoj, gramatika kategorio de E-radiko estas "natura", "memevidenta" kaj do senproblema. Sed ĝuste tiaj paroj kiel 'bros-' kaj 'komb-' estas krucaj datenoj: ili necesigas teorian decidon.

Krucaj datenoj ĉiam estas maloftaj. Kiu klerulo malakceptus laboratoriajn eksperimentojn surbaze de tio, ke la laboratorie ellaboritaj situacioj preskaŭ neniam, aŭ eĉ ja neniam ajn, okazas en la naturo? Pensu ekzemple pri la kato de Schrödinger: kiel ofte en la naturo estas kato en skatolo kun foton-emisiilo, kuplita kun ĝuste tia aparato, per kiu unuopa emisiero povas mortigi la katon? Ktp. Aŭ kiom ofte kanonkuglo kaj plumo samtempe falas en vakuo?

En studokampoj kiel moralo kaj etiko, samas. Jen tipa mensa eksperimento el tia studokampo; eble Vi jam konas ĝin: Vi staras sur piedponto, sub kiu estas rapidanta, sengvida tramo. Antaŭ la tramo, sur la reloj, estas kvin homoj, en morta danĝero. Apud Vi sur la piedponto estas granda viro. Se Vi puŝos la grandan viron de sur la ponto, ties korpo haltigos la tramon, kaj savos la kvin homojn. La puŝito kompreneble mortos, sed per mortigo de unu, Vi povas savi kvin. Ĉu Vi do puŝos la viron?*

Kiom ofte en la reala vivo ekestas tia situacio? Por plej multaj homoj, certe neniam. Tamen tio konsistigas krucajn datenojn por la sistema studo pri la moralo. Ĝi necesigas teorian decidon. Fakte, oni povus distingi en ajna sfero inter teorio kaj praktiko, nur dirante, ke en la lasta, necesas nur ordinaraj, kutimaj datenoj, dum en la unua, necesas ankaŭ krucaj datenoj.

* Kiel Vi eble scias, aŭ povas diveni, plej multaj homoj, en diversaj tiaj penseksperimentoj, respondis Ne. Sed tio estas alia temo...
reen al la indekspaĝo

16a Aŭgusto, 2006.

MIA HELPEMA EDZINO ĉiam eltondas anoncojn el la revuoj, pri kiuj mi (laŭ ŝi) verŝajne interesiĝos. Jen la plej lasta:

TRANSFORMU VIAJN CERBONDOJN EN TRANKVILIGAN MUZIKON
Nova neŭroretrokupla kuracrimedo, nomata "cerbmuzika terapio" (CMT), ofertas sendrogan teknikon kontraŭ sendormeco, streso, anksio, kaj deprimo.
Oni registras siajn cerbondojn, uzante elektroencefalografon (EEG). Tiam, speciala softvaro transformas la ondojn en muzikajn tonojn, kaj kreiĝas unika KD. La trakoj de la KD agas kiel lulkantoj konstruitaj el viaj propraj cerbondoj!
Kosto: $550.

Mi detektas problemeton: homo, kiu pagus $550 por tia friponaĵo entute ne havas cerbondojn, estante morta ekde la kolo supren...

reen al la indekspaĝo

15a Aŭgusto, 2006.

BLOGNOTOJ

• Se io en mia blogo aspektas strange, kulpigu ne min, sed vian krozilon (aŭ iafoje vian ekrangrandecon). Per IE 6 kaj Mozilla Firefox 1.5 (mi kontrolas ankaŭ per aliaj kiam ajn eble), estas ĉio en ordo.

* * *

• MIA "SERĈILO". Mia retejo fariĝis iom granda. Por serĉi vorton aŭ esprimon en mia retejo (inkluzive la blogon), estas simpla rimedo: eblas gugli: "‹vorto aŭ esprimo› site:www.sunflower.com" (kompreneble ne tajpu la citmarkojn nek la angulkrampojn; atentu la interspacon). Eblas uzi Ek! por la supersignoj (fakte per iksoj kaj H-oj ne funkcias). Ĉar mia retejo estas la unusola esperantaĵo en la domajno, apenaŭ eblas trovi E-vorton misloke. Mi metis la saman mesaĝon suben de mia indekspaĝo.

* * *

• DETRUA DECIDO. Mi hieraŭ decidis ĝisdatigi kaj pligrandigi la sekcion "ligiloj", senŝanĝan dum tri jaroj, atingeblan de mia indekspaĝo. Sed komencinte mi konstatis, ke mi rutine vizitas tiom da retejoj, kaj blogaj kaj neblogaj, ke simpla listo de "plejŝatataj" praktike ne eblas pro longeco kaj pro nekonstanteco de la URL-oj. Tiam mi pensis pri almenaŭ listo de blogoj "en bona Esperanto" sed eĉ tio neeviteble pekus pro inkludoj kaj malinkludoj. Do mi simple rezignis pri la tuta ideo, kaj forprenis la sekcion "ligiloj" el la indekspaĝo.

reen al la indekspaĝo

14a Aŭgusto, 2006.

ISLAMO EN USONO

Kie troviĝas tiu ĉi moskeo? Ĉu en Barato? Saud-Arabio? UAE? Ne; ĝi situas en Dearborn, Miĉigano, Usono — la plej granda moskeo en Usono. Estas 1.208 aliaj.* Nur kelkajn km for de la moskeo estas la Arab-Usona Nacia Muzeo. Ĝin financas aro da privataj mecenatoj, kaj NEA (National Endowment for the Arts).

En 2000 estis 7 milionoj da islamanoj en Usono, kun averaĝa familia jarenspezo de $42.156 (fonto).

* Kompreneble, ne ĉiuj religianoj regule ĉeestas preĝejojn.
reen al la indekspaĝo

13a Aŭgusto, 2006.

VESPERO
Ho nuno, kiel vi rapidas!
Pasinteco, kiel vi nanidas!
Futuro, kiel senfina estos vi?
Senfine kiel la astroj suprenkuras
forensentas horojn, lunojn mi;
meze de mi senĝojsilento muras,
super min nigra marondar' sen kri',
Kaj ho! neniu verda bord' sekuras.
— provtraduko far K.M. de versoj de Franz SCHUBERT (aldonaĵo al la kanto Abend)

reen al la indekspaĝo

12a Aŭgusto, 2006.

DU POLITIKAJ CITAĴOJ

"La plimulto el tiuj 'progresemuloj', kiuj trovas havenon en [Oliver] Stone kaj [Noam] Chomsky, ne estas dediĉitaj, batalemaj kontraŭ-imperialistoj aŭ kontraŭ-kapitalistoj. Neniuj tiel muskolaj. Ili apartenas al tiu speco, kiu, malkovrante vipuron en la lito de sia infano, tuj kaj unue vokas al Personoj por Etika Traktado de Bestoj."

— Christopher HITCHENS en The Atlantic Online. (La ulo ja kapablas turni frazon, tion oni devas koncedi...)

KONTRAŬ UNIVERSALA BALOTRAJTO. "Naiva burĝo uzas vortojn laŭ la signifoj, kiuj troveblas en plej multaj ordinaraj vortaroj. Tio senkompetentigas ilin je partoprenado en la nuntempa politiko." — J. LANZA DEL VOSTO

reen al la indekspaĝo

11a Aŭgusto, 2006.

VIKIPEDIAJ MALINTERAKORDOJ

Estas 229 vikipedioj, diverslingvaj. Kiujn oni fidu?

La revuo MONATO lastnumere surkovriligas "Samarkando: Perlo ĉe la Silka Vojo". Hazarde mi ĵus aŭskultis prelegon de ĵurnalisto Hugh POPE, fakulo pri la tjurk-lingvaj popoloj, kiu asertis, ke fakte tre malmulte da silko venis laŭ la fama Silka Vojo. Laŭ li, plej multe da silko dum la koncerna periodo transportiĝis mare. Ek al la vikipedioj, por trovi la veron

Fakte la germana vikipedio asertas la samon, kiel s-ro POPE. Sed ne la angla (la detalo ne aperas tie), kaj la esperanta kontraŭas al POPE: ja temis pri silko. Same la hispana kaj la franca. Kiu(j)n kredi? Elektu laŭplaĉe.

* * *

Skribis Karl FREEMAN (babileje Kofo) el Modesto, Kalifornio, pri "PAPERA MOVADO":

Kara Ken,

Mi ĵus legis vian blogon de la 1-a de Aŭgusto.

Tie vi ellasis tion, ke en E-ujo, la nomo "Instituto" kutime indikas ke nur unu homo laboras tie — dum siaj liberaj horoj.

Kofo

Frue en mia blogado (16a Aŭgusto, 2003) mi primokis adresojn kiel

Unidad de Relaciones con Becarios
Oficina de Becas y Adiestramientos
Subsecretaría de Cooperación Técnica
Organización de los Estados Americanos
Washington, D.C. 20006

blagante, ke tie sendube troviĝas tri homoj kaj telefono. Sed tio estis blagado; en la E-movado, realas la situacio. Tiel estis ankaŭ en la 60aj jaroj kaj, mi supozas, ĉiam ekde la komenco.

reen al la indekspaĝo

10a Aŭgusto, 2006.

absurda mojosa Kara leganto, Vi klarigu...
reen al la indekspaĝo

9a Aŭgusto, 2006.

SE ONI PETUS de mi, kiel maljunulo, miajn lastajn vortojn al la homaro, mi parolus pri

LA KVAR LIBERECOJ

Libereco de sia epoko. Tio venas per legado. Se temas pri la estonteco, tio venas per xxxxxxla imagipovo.
Libereco de sia interna monologo. Homon, kiu aŭdeble parolus al si mem la tutan tagon, xxxxxxoni taksus cerbmalsana. Kial do ni faras tion silente?
La libereco epikura. Tio estas la kompreno, ke vivoj viviĝas po unu vivo. Ĉiuj politikaj xxxxxxsistemoj misfunkcias, malplej la familio.
La libereco stoika. Tio estas la serioza konstato, ke ne racias ĝeni sin pri tio, kion oni xxxxxxne povas ŝanĝi.

Libereco de sia interna monologo, tio estas la plej malfacila. Sed sen ĝi, neniu estas plene libera. Tia libereco ne signifas, ke neniam estas interna monologo; nur ke oni povas malŝalti ĝin laŭvole — ekzemple por koncentriĝi je io nelingva (pentrarto, muziko, ĉirkaŭaĵo ...)

reen al la indekspaĝo

8a Aŭgusto, 2006.

MARSANOJ KAJ VENUSANOJ. Eble Vi memoras ke la 26an Julio, 2006, mi menciis la tiam aperontan libron The Female Brain [la ina cerbo] de D-rino Louann BRIZENDINE. Ĝi aperis, kaj jen kelkaj trovoj, mallongigitaj, el The San Francisco Chronicle:

• Seksaj pensoj okazas virine po unu fojo en du tagoj; ĉe viroj, ĉiumomente.

• Virinoj uzas 20 000 vortojn tage; viroj, 7 000.

• Virinoj superas je rekonado de emocioj en aliaj homoj; viroj nur malfacile rekonas emociojn, krom se iu ploras aŭ minacas.

• Virinoj memoras hejmargumentojn, kiuj laŭ viroj neniam okazis.

• Virinoj pli ol 50-jaraĝaj plej ofte iniciatas divorcon.

Tre bone; sed en ĉio tio mi ne vidas klarigojn

• kial, se Vi kaj Via edzino estas samaĝaj kaj tute samspertaj depost la geedziĝo, tamen nur ŝiaj memoroj ĝustas?

• kial, post 40 jaroj da interrompado oniajn vortojn, la edzino ĉiam plendas, ke oni jam ne diras ion?

• kial onia edzino ĉiam starigas ĝeneraligojn surbaze de nur unu ekzemplo?

Kaj tiel plu. Por tiaj misteroj ni ŝajne devos atendi ankoraŭ alian libron, La Vira Sorbo...

reen al la indekspaĝo

7a Aŭgusto, 2006.

NE TEMAS PRI LA ANGLA. "Globish ne estas lingvo. Ĝi neniam havos literaturon; ĝi ne celas alporti kulturon, valorojn... Globish estas nur ilo, praktika, rendimenta, intence limigita." — Jean-Paul Nerrière (fonto: The New York Times, la 6an de Aŭgusto 2006.) Speco de piĝino, alivorte — nur nekutimas la grandeco de la uzantaro kaj kelkaj aliaj detaloj. Laŭ ĝisnuna sperto piĝinoj aŭ (i) kreoliĝas (ekestas homoj, kiuj parolas nur la pidĝinon; gramatika strukturo komencas evolui) aŭ (ii) malaperas. Ebleco (i) estas ja neverŝajna en la kazo de Globish. Restas do (ii).

reen al la indekspaĝo

6a Aŭgusto, 2006.

ĈIAM DENOVE mi notas la nuntempan popularecon de la argumentformo tu quoque — "ankaŭ vi faras tion". Kial tiu argumenta strategio tiel allogas, mi ne scias. Kiel argumento, ĝi estas simpla logikeraro. Memevidente la demando, ĉu akuzanto mem kulpas tion, pri kio li akuzas, neniel rilatas al la vereco resp. malvereco de la origina akuzo.

Tu quoque estas subspeco de argumentum ad hominem, la nocio, aŭ ŝajnigita nocio, ke la (mal)vereco de aserto dependas de tio, kiu faris/as la aserton.

Aliflanke, estas alia argumentformo, supraĵe simila al tu quoque, kiu validas. Se oni akuzas iun pri io, kion faras ĉiuj, aŭ kion faras ĉiuj sub la samaj kondiĉoj, estas valide protesti, ke ĉiuj faras ĝin. Ekzemple se oni akuzas spionon, ke ŝi/li mensogas, tio estas vakua akuzo, ĉar ĉiuj spionoj mensogas: tio estas la naturo de la spionado. Ofte oni akuzas politikiston, ke li/ŝi ŝanĝas aliancojn: ĉiuj politikistoj ŝanĝas aliancojn; tio estas la naturo de la politiko. Ktp.

* * *

NOVA ARTIKOLO PRI LA VIKIPEDIOJ. Moroj venas, kaj moroj forpasas. Intertempe ili generas senfinan diskutadon. Nun fama usona revuo, The New Yorker, ofertas sian kritikan historieton pri la vikipedioj.* El la longa kaj detala artikolo (kiun mi taksus modera sed ne milda), por mi la plej trafa frazo estas: la vikipedioj estas eble "la monde plej ambicia vanity press".

Sed nun por neanglalingvuloj mi devas klarigi, kio estas vanity press. Jen, la koncepto utilas, kvankam ne eblas al mi unuvorte esprimi ĝin en la esperanta: Iuj homoj havas verkojn, kiujn ili volas presigi, precipe por akiri ioman renomon kiel "aŭtoro". Sed neniu efektiva presejo akceptas la verkojn. Ekzistas do specialaj presejoj, kiuj presas verkojn de iu ajn, kiu pagas sufiĉe da mono. Ili presas eble kelkcent ekzemplerojn, kiujn la "aŭtoro" (ofte sentalenta riĉulo; mi mem konis kelkajn tiajn) povas disdoni al siaj amikoj kaj konatoj. Tia presejo estas vanity press. (Se iu hazarde scias taŭgan E-igon, ja informu min.)

Alia memorebla frazo el la artikolo (de Stacy SHIFF): "Kion diri pri enciklopedio, kiu estas iafoje prava, iafoje malprava, kaj iafoje analfabeta?"

* Fakte la artikolo traktas nur la anglalingvan vikipedion, sed la komentoj egale koncernas la tutan trupon.
reen al la indekspaĝo

5a Aŭgusto, 2006.

NE NUR LANDONOMOJ sinonimaj multobliĝis en nia lingvo, sed ankaŭ best- kaj birdonomoj. Antaŭnelonge mi legis en soc.culture.esperanto ion pri besto nomata 'katurso'. Katurso? Kio, mi demandis al mi, estas katurso? Post iom da esploro, mi eltrovis ke temas pri pando. Ni lernas do, ke en iu lingvo, pando nomiĝas (paŭsite en Esperanton) 'katurso'. La 10an de Julio, 2005 en mia blogo, temis pri amerika besteto, Tamias striatus, kiu nomiĝas aŭ 'eŭtamio', aŭ 'stri-sciuro', aŭ rekte el la angla, 'ĉipmunko', kaj laŭ Wouter PILGER ĝi estu neniu el la tri, sed 'tamiaso'.

Nun Walter KLAG (al kiu koran dankon) sendis el Vieno aparte belajn fotojn de turfalkino, kiujn li faris apud sia kamparana domo:

Mi aperigas la fotojn ne nur pro ilia beleco, sed ankaŭ ĉar tiu ĉi eŭropa birdo (Falco tinnunculus), havas iom tro da nomoj en nia lingvo: en unu vortaro (NPIV-2002) mi trovis 'kestrelo', 'tinunkolo', kaj 'turfalko'. PILGER donas nur 'turfalko'.

Mi emas sekvi la PILGER-ajn listojn, ĉar li almenaŭ dediĉis sufiĉe da atento specife al flaŭra kaj faŭna nomenklaturo.

reen al la indekspaĝo

4a Aŭgusto, 2006.

ĴEROMO VAŜE, kiu kreis retserĉilon "Kukolo", kiun mi nun oftege uzas, kreis ankaŭ alian utilan ilon: "Abako". Ĝi sekvas la uzadon de nia lingvo sur la reto kompare kun aliaj malgrandaj lingvoj. Tre impona! (Ial ne surprizas min, ke la slovena superas la aliajn malgrandajn retlingvojn.)

* * *

Citaĵo de la jaro:

"La universo ne parolas homan lingvon." — K.C. COLE, en Columbia Journalism Review

* * *

reen al la indekspaĝo

3a Aŭgusto, 2006.

MI FINLEGIS Denaska kongresano kaj aliaj noveloj de Sten JOHANSSON*. Mi ne provos "recenzi" la verkon; mi trovis ĝin ĝenerale tre leginda. Mi mencios kelkajn punktojn.

El la 10 noveloj, por mi la plej interesaj estis "Spuro en blanko" (kiu ja devas baziĝi sur reala sperto; tiajn dénouements oni ne povas inventi!) kaj "Renkontiĝo kun boaco", ambaŭ pri la nordlanda vivo. La plej ĉarma kaj menshanta estis "Kiu kaĉon kuiris". (Mi havis similan, sed malan, sperton pri kiu mi iam skribos.) Sed en "Renkontiĝo kun boaco" mi devas plendi pri du nerealismaĵoj. Unuopa viro certe ne povus ŝovi plenkreskan ŝajne mortintan boacon "al apuda roko por iom apogi ĝian kapon". Temas pri ĝis 300 kg! (Vidu la foton.) Kaj la ideo foti la ŝajne mortintan boacon en homa jako kun binoklo, pro amuzo, multe tro malsolenis por la okazo.

Finiĝas mia literatura kritikado por hodiaŭ.

* Inko, 2000. Elŝutebla, kune kun kompreneble multo alia, nuntempe de http://esperantujo.org/eLibrejo

reen al la indekspaĝo

2a Aŭgusto, 2006.

Hieraŭ mi alŝutis mallongan artikolon, "Kuriozaj difinoj en NPIV-2002: tri ekzemploj"; vidu la indekspaĝon.

* * *

LA ANGLA KIEL LEKSIKA FORTRESO. Longe mi rimarkis, ke la tipa nuntempa okcidentano estas "cinikulo", kaj ju pli inteligenta, des pli "cinika". Tiel mi ofte pensis. Sed tiu radiko "cinik-" ŝajne signifas ion sufiĉe alian por anglalingvano, ol por kontinentaj eŭropanoj. Tion mi konstatis nur lastatempe, kaj je mia surprizo. La angla signifo malsamas de la esperanta, kaj ankaŭ de la germana, la hispana, la itala kaj la franca.

La amuzbildo prezentas la esencon de la angla signifo de "cinikulo": la homo agrablaspektas antaŭ la mondo, sed en la realo li estas nura profitanto de alies naivoj. Li estas malsincera. Li jam rezignis pri la ideo, ke ekzistas bonaj, honestaj aŭ grandaj homoj, kaj decidis "aliĝi al la homgrego" kiel li ĝin komprenas.

Ekzempla difino el angla vortaro estas tiu de la Cambridge International Dictionary of English:

cynical:
1. believing that people are only interested in themselves and are not sincere 2. describes a tendency to use someone's feelings or emotions to your own advantage:
[1. kredanta, ke homoj nur interesiĝas pri si mem kaj ne sinceras 2. priskribas emon uzi la sentojn aŭ emociojn de aliuloj je sia propra avantaĝo

Tiu signifo (laŭ kiu oni derivas sian propran konduton de sia kredo pri aliaj homoj), ŝajne ellaborita dum kelka tempo en la angla, kontrastas kun tiu de aliaj lingvoj, kiuj respegulas nur la signifon de la helena originvorto. Jen NPIV:

cinika:
(La unua parto traktas la antikvan sekton.)
2. Senhonte maldeca; senhontega; montranta indiferentecon kaj malŝaton por ĉia noblaĵo.

Aliaj eŭropaj lingvoj akordas kun la esperanta:

Wahrig Deutsches Wörterbuch (germana): zynisch: bissig-pietätlos, schamlos-spöttisch [akre malpia, senhonte mokema]
Diccionario Larousse del Español Moderno (hispana): cínico: desvergonzado [senhonta]
Il Nuovo Dizionario Italiano Garzanti (itala):
cinico: che o chi rivela disprezzo per ogni ideale morale o sentimento di compassione, di solidarietà [montranta malestimon al ĉiu morala idealo aŭ sento de kompato, de solidareco]
Dictionnaire Alexandria (franca): cynique: qui exprime des sentiments, des opinions contraires à la morale et aux usages sociaux [tiu, kiu esprimas sentojn kaj opiniojn kontraŭ al la moralo kaj al sociaj kutimoj]

Sekve — mi jam ne povos uzi tiun vorton, kaj mi ne certas, kiel esprimi la deziratan sencon Esperante. Jes ja, medio de fonte leporum surgit amari aliquid, quod in ipsis floribus angat, kiel ĉiam diris mia benita avino — kio estas alia maniero diri, Oni ja ne povas havi ĉion.

reen al la indekspaĝo

1a Aŭgusto, 2006.

PAPERA MOVADO. Ne tre pozitiva temo (kaj ne nova), sed laŭ mi devus tolerebli unu grumblulo — kiu grumblas ja nur sporade.

Lastatempe aperis en la reta versio de la gazeto The Boston Globe raporto pri la stranga usona kristana sekto, la Shakers. Ili vivtenis 223 jarojn, sed, ĉar ili praktikas seksabstinon kaj ne geedziĝas, ilia sola kreskrimedo estas konvertado. De longe ne estas konvertoj, kaj nun restas nur 4 Shakers en la tuta mondo, loĝantaj en suda Majno. Oni sentas melankolion, tion legante, ĉu ne?

Nu, E-istoj ne devus senti melankolion. Ĉar se tiuj 4 homoj estus E-istoj, temus pri Majna Esperanto-Federacio, kun pli da standardoj, steloj, kaj stelaj standardoj, ol homoj; kaj eble kvarpaĝa artikolo aperus en prestiĝa movada novaĵbulteno pri la terskua evento, ke iu ruzema fripono iamaniere jungis la malbonsortan ulareton al la hororfama kaj kornkapa Civito (kiu, oni implicite garantias al ni, havas pli ol 4 gemembroj — eble eĉ 14 aŭ 44).

En la reala mondo estas proporcieco. En la E-movado, oni rutine traktas manplenojn ne sufiĉajn por interesa skrabloludo kvazaŭ temus pri funkciularo de transnacia korporacio: deklaroj, batoj kaj rebatoj, dokumentoj, longaj akuzoj kaj egale longaj sindefendoj. Mi esperas, ke neniu iam dungos advokaton okaze de unu el tiuj tasofrakasoj, ĉar necesus pagi al ŝli la kronjuvelojn nur por ke ŝli ne ridu dum la proceso. Ĉu estas en la mondo alia tia ekarto inter nombroj kaj grandiozemo? Se jes, mi ne konas ĝin.

Kiel mi kondutus? Mi strebus je proporcieco, kaj raportus tion, kio vere gravas. Kio vere gravas en malgranda komunumo? Elstaraj unuopuloj. Ju pli malgranda la grupo, des pli gravas la individuo, kaj des pli malgravas grupetoj kaj subgrupoj.

Kaj individuoj ne povas konsisti el papero.

reen al la indekspaĝo
ARKIVOJ

La arkivpaĝo enhavas ligilojn al ĉiuj antaŭaj monatoj. Mi komencis blogi en Julio, 2003.