Taglibro de
Ken Miner

für die Flöh gibt es Pulver
für die Schuh gibt es Wix
für den Durst gibt es Wasser
bloß für d'Dummheit gibt's nix.
Sendu al mi komentojn

ARKIVOJ


1 aŭgusto, 2010.

USONA LOKOKO : MIAJ TRANSLOĜIĜOJ

Turisme populara norda regiono de la subŝtato Nov-Jorko nomiĝas "Finger Lakes" (la dekunu fingrolagoj ja havas la formon de fingroj, kaj ĝenas neniun, ke tiom da fingroj suficas por 2,2 manoj); unu el tiuj fingrolagoj estas Cayuga Lake, ĉe kies suda pinto estas universitat-urbo Itako, mia naskoloko. Tie famas montoj, arbaroj, interkrutejoj, akvofaloj. Post multaj transloĝiĝoj mi trovas min nun en Estes Park, Kolorado, ankaŭ fama pro siaj montoj, lagoj, akvofaloj, turistoj ... Kvankam mi rimarkis la koincidon nur antaŭ nelonge — mi vivofine revenis al loko tre simila al tiu, kiun mi forlasis antaŭ 66 jaroj. Supraĵe, mi venis ĉi tien ĉar mia filino kaj bofilo loĝas ĉi tie. Sur pli profunda nivelo, eble temas pri iaspeca subkonscia hejmsopiro.

Mi kreskis ĝis la oka jaro en tiu fingrolagaro, nekredeble bela loko, tamen mia patro volis loĝi en Florido pro sia sano. Tradicie en tiuj tempoj oni kredis, ke sunbanado kaj oceana salo sanigas, ne gravas la malsano, kun la sola escepto de tuberkulozo. Tuberkulozulo nepre loĝu ne en Florido sed en Kolorado (kie mi nun estas; bonŝance la tradicio jam ne ekzistas). Mia familio neniam tute certiĝis, pro kia malsano mia patro suferas, sed ĝi ne estis tuberkulozo, do por ni la solvo estis Florido; kaj se onia patro translokiĝas, oni ne havas opciojn. Tio lanĉis min en tutan karieron da transloĝiĝoj, ĝis mi loĝis ĝis nun en ok subŝtatoj de Usono.

Mi neniam forgesos la alvenon en Florido: mirante mi kaŭris kaj prenis manplenon da tiu blanka sablo — ne konfuzenda kun oceana sablo; blanka sablo estas simple la ordinara grundo de Florido — ĝi similis por mi neĝon en somero. Entute tiu unua transloĝiĝo stimulis ĉiujn miajn sensojn. Pluvis ĉiuage je la unua ptm (tiel ŝajnis al okjarulo). Ranetoj falis kun la pluvo, ĉar ĉu ili ne aperas sur la folioj kaj branĉoj nur post pluvo? Kaj la strandoj, la vastaj strandoj, kie oni povis esti en la oceano kaj samtempe sendanĝere surtera. Mia ĉefa plezuro estis rajdi la rompiĝantajn ondojn per kaŭĉuka floseto, el kio rezultis pli-malpli konstantaj senhaŭtaj genuoj.

Malgraŭ la supozeble saniga potenco de Florido, mia patro mortis tie, kaj ankaŭ mia praavino, kaj pluraj famili-konatoj, kiuj venis al Florido pro sano, forpasis ene de jarkelko. Por plej multaj homoj Florido signifis orajn strandojn, humidan varmegon, kaj sengustajn gazon-ornamaĵojn. Por mi Florido signifis (funebraĵojn jes sed ankaŭ...) malnovajn aŭtojn. Mi ne scias kial, sed plej multaj aŭtoj en Usono tro kadukaj por veturigi en la cetera lando, taŭgis por Florido, kaj gregiĝis tie kiel bataliono da lacaj tankoj. Mi mem havis Ford-Model-A el antaŭ 1931. (Ve, se nur mi estus prizorginta ĝin ĝis nun...)

Ni konektiĝis kun alia branĉo de la familio, jam longe en Florido, kaj mi jam dum mezlernejo komencis lerni metion: kaheladon. Post tiam temis ĉiam pri trovado laboron kiel kahelistoj. Al Nebrasko, reen al Florido; tiam al Pensilvanio, kaj reen al Florido. Ĉiam reen al Florido, kaj pro tio mi ofte nomas min floridano. En tiuj jaroj mi parolis kun suda akĉento; mi scias tion, ĉar mi longe konservis sonbendojn el tiuj tempoj (ili nun perdiĝis).

La kahelado estis siatempe nobla metio. Ni kreis murojn, kiuj daŭru jarmilojn. Sed oni jam ne volas daŭron, kaj nuntempe oni simple algluas la kahelojn al ligno — ligno! — tiel ke post kelkaj jardekoj eblas facile detrui la tuton kaj komenci novan ciklon de mongajno. La reala metio jam ne ekzistas. (Se Vi komprenas tion, Vi komprenas min.)

En Nebrasko (kie fakte ni loĝis en ruldomoj) estis du mejloŝtonoj: unue mi fariĝis Adventisto de la Sepa Tago (sama sekto, en kiu membras Edwin de Kock; mi ne restis en ĝi), kaj due mi ekinteresiĝis pri knabinoj. La du ne tre bone komplementis unu la alian. La maksimumo, kiun oni rajtis fari kun knabino en tiu medio, estis rulsketi kun ŝi sabatvespere, man-en-mane, je muziko laŭtigata el gramofondiskoj. Ke tio tamen estis pura ekstazo nur miaj samaĝanoj komprenos. Poste mi lernis ke Nebrasko vere havas ĝuste la trajtojn, kiujn oni misatribuas al Kansaso: perfekte ebenan terenon, maizon kiel ĉefprodukton, kaj ĝeneralan enuon.

Pri Pensilvanio mi memoras nenion interesan. Iam mi devos reiri tien por vidi, kie mi estis kaj kion mi verŝajne spertis.

Longe poste, provizore reveninte al Itako, mi konatiĝis kun du homoj el Nov-Jorko (la metropolo) kiuj studadis ĉe la Universitato Cornell (en Itako); ili persvadis min veni al la metropolo. Mi tion faris, kaj komencis labori en uzinoj. Tie mi lernis babili germane kun laboristoj el diversaj landoj, por kiuj tiam la germana estis interlingvo. Ankaŭ tie mi lernis, ke ĉiuj homoj, el ĉiuj etnoj, sektoj, nacioj, ktp estas esence samaj, kaj ke ĝuste tio estas la problemo.

Aliajn Esperantistojn mi ankaŭ renkontis en Nov-Jorko, kaj mian estontan edzinon (sudulinon, fakte). Ni geedziĝis kaj mi fine eniris universitaton je la aĝo de preskaŭ 30. Sed pro mia vivsperto kaj antaŭaj aŭtodidaktaj tendencoj, la universitato facilis por mi, ĝis la grado, ke mi doktoriĝis preskaŭ somnambule. Longe post tiam, mia edzino konfesis al mi unu tagon: mi nur volis, ke vi estu respektinda...

Mi doktoriĝis en Indiano, ĉar ties universitato proponis al mi la plej bonan stipendion. (Ankaŭ Harvard proponis, sed mi volis trankvilan vivon.) Post la doktoriĝo denove leviĝis la problemo, kie trovi laboron. Hazarde mi zorge studis de kovrilo ĝis kovrilo, unu someron, faman gramatikon de Leonard Bloomfield pri indiana lingvo, la menomena.* La sekvan jaron kio okazis? Ekestis posteno por lingvisto, kiu pretas labori inter la kvin triboj de Viskonsino, inter kiuj estis ĝuste la menomena. Do ni translokiĝis al Viskonsino, mia sesa subŝtato. Hazardis, ke ne nur la menomena, sed ankaŭ la hoĉanka, fariĝis speciala intereso tie. Kaj la hoĉanka estis, malkiel la menomena, vivanta lingvo (tamen verŝajne en sia lasta generacio).

Mia vivo en Viskonsino tute rilatis al indianoj. Mi preskaŭ tute ne scias, kiel vivas ne-indianaj viskonsinanoj. La unua trajto de la indianoj, kiun mi rimarkis, estis ilia emo porti la samajn proletajn flanel-ĉemizojn, kiujn mi mem portis dum mia kahelista periodo. Mi ekde la komenco sentis min hejme kun ili.

La Viskonsina projekto** konsistis el "mola mono", t.e., registara financado; tio post tri jaroj elĉerpiĝis, kaj mi ne sukcesis enŝovi min en la fakultaton en Milwaukee, nek en Madison (verdire mi ne provis — mi simple neniam kompetentis pri politikumado), sekve — denove serĉis laboron. Posteno por indianisto ĝustatempe havebliĝis en Kansaso, kaj por tiu posteno mi devis konkuri kun miaj propraj Viskonsinaj ekskolegoj — kaj venkis. Hipoteze mi venkis pro tio, ke unu ekskolego neniam ligis siajn ŝulaĉojn, kaj la alia estis simile manka diversrilate. Estu kiel ajn — ek al Kansaso. Jen sep subŝtatoj. Kaj la nuna, Kolorado, estas la oka.

Post Nebrasko, Kansaso estis interesa kaj eĉ havis subtilajn belecojn. Ne eblas nei tamen ke Kansaso fariĝis en usona historio eponimo de nedezirinda loĝloko, kiun eĉ la ĉarma rakonto pri la Sorĉisto de Oz ne povis forpeli. La honoro juste devintus aljuĝiĝi al najbara Nebrasko, sed — eraroj havas pezajn ankrojn.

Fine, ajna leganto, ĉu usona ĉu alilanda, kiu vere konas Nov-Jorkon (la metropolon), rajtus plendi ke mi skribas pri nur ok subŝtatoj kaj ne naŭ. Ĉar metropola Nov-Jorko ja estas unika kaj pli malsama ol la cetera samnoma subŝtato, ol unu efektiva subŝtato malsamas de alia. Tamen se ni konsideru metropolan Nov-Jorkon (ideale) aparta subŝtato, do Teksaso, Florido, Alasko kaj Havajo estus (ideale) apartaj landoj. Tia procedo ne havas logikan finon, do ni ne komencu.

Famaj aŭtoroj de S-kta Mateo ("malvastigita estas la vojo kondukanta al la vivo, kaj malmultaj ĝin trovas") ĝis Robert Louis Stevenson ("mi vojaĝas nur por vojaĝi") komentis pri vojaĝado, kaj pozitive kaj negative. Sed neniu laŭ mia scio komentis pri transloĝiĝado. Tio ŝajnas al mi grava breĉo en la praktika filozofio. Kelkajn tagojn en loko nur miskonvinkas onin, ke ŝli lernis ion novan pri la mondo. Oni prefere iru al biblioteko, rigardu fotojn, kaj legu.

Infanaĝe kaj junaĝe mi revis pri domo sur monteto. Tio estis hanta bildo, havanta signifon ankoraŭ nekonatan. Sed ne eblas nei, ke nun mi havas loĝejon sur tuta montaro.

* Leonard Bloomfield, The Menomini Language (New Haven: Yale University Press, 1962).
** WNALP: Wisconsin Native American Languages Project, Great Lakes Inter-tribal Council, 1973-75.
reen al la indekspaĝo
ARKIVOJ

La arkivpaĝo enhavas ligilojn al ĉiuj antaŭaj monatoj. Mi komencis blogi en Julio, 2003.